Biologia pszczoły

PSZCZOŁA – łac. Apis, - pszczoła miodna – łac. Apis mellifera
- królestwo – zwierząt,

- gromada – owady,
- nadrodzina – pszczoły,
- rodzaj pszczoła,
- gatunek – pszczoła miodna,
- podgatunek – pszczoła miodna właściwa

a) matka b) robotnica c) truteń

Rodzaj pszczoła obejmuje cztery gatunki:- pszczoła olbrzymia, pszczoła karłowata, pszczoła wschodnia, pszczoła miodna. Dwa pierwsze żyją nadal dziko a wschodnia, a szczególnie miodna zostały udomowione. Oczywiście udomowienie pszczół nie pozbawiło ich cech dzikich przodków i nadal zachowały one całkowitą niezależność i mogą obyć się bez pomocy człowieka.
Protoplaści pszczoły miodnej pojawili się około 70 mil. lat temu a ewolucja pszczoły trwała ok. 50 mil. lat i była ściśle powiązana z ewolucją roślin okrytozalążkowych tj. wydzielających nektar i produkujących pyłek.
Pszczoła od warunków atmosferycznych znacznie się uniezależniła budując plastry woskowe w zamkniętych przestrzeniach uszczelnione kitem pszczelim oraz magazynując zapasy.

Pszczoła miodna właściwa - to owad średniej wielkości o owłosionym ciele, o różnej intensywności ubarwienia oskórka i włosków - generalnie w kolorze od jasnej do ciemnej szarości.
Posiadają:

- głowę z mocno rozbudowanym aparatem gębowym ssąco-liżącym.
- tułów na którym umieszczone są dwie pary błoniastych skrzydeł i trzy pary nóg przy czym na tylnej parze nóg samic umieszczone są koszyczki w które zbierany jest pyłek.
- odwłok, który u samic w części końcowej zaopatrzony jest w aparat żądłowy.

Wyróżniamy układy: oddechowy, krwionośny, pokarmowy, nerwowy.

Życie pszczoły rozpoczyna się od złożenia jajeczka przez matkę pszczelą w specjalnie przygotowanej przez pszczoły robotnice komórce woskowej . Dalszy rozwój osobniczy uzależniony jest od tego czy docelowo będzie to: matka, truteń czy robotnica a to z kolei jest uzależnione czy jajeczko było zapłodnione czy nie oraz od otrzymywanego pożywienia.



Pszczoła robotnica w zależności od wieku wykonuje szereg czynności w ulu:
- okres przygotowawczy – 1-2 dni,
- czyszczenie komórek – 1-7 dzień,
- karmienie starszego czerwiu – 3-4 dzień oraz 11-15 dzień,
- karmienie młodego czerwiu – 4- 6 dzień,
- odbiór nektaru i ubijanie pyłku – 8-15 dzień,
- sprzątanie ula – 9-21 dzień,
- wypacanie wosku budowa plastrów – 12- 18 dzień,
- obrona ula – 21- 35 dzień i dłużej,
- zbiór pyłku i nektaru – 22 – 35 i dłużej.

Matka po „wygryzieniu się” ma praktycznie jeden cel udać się na lot godowy i utworzyć nową rodzinę lub przejąć obecną.
Matka – to rodzina brak matki brak rodziny, matka reguluje tok życia rodziny po przez przekazywanie od pszczoły do pszczoły tzw substancji matecznej – feromony , matka żyje ok. 5 lat w hodowli max 3 lata. Larwa pszczoły przeznaczona na matkę jest inaczej karmiona. Matka po ok. 5 – 7 dniach wylatuje na lot godowy i po zapłodnieniu rocznie składa od 100 do 150 tyś jajeczek. Bezwzględnie musi być zapłodniona między 5 a 30 dniem życia.

Truteń po osiągnięciu określonego wieku udaje się na trutowisko, każdorazowo po powrocie do ula jest karmiony ponieważ sam nie pobiera pokarmu. W sumie truteń – to taki leniuszek, któremu jak się uda z królową to … ginie, a jak mu się nie uda to też ginie - bo albo go pszczoły nie nakarmią, albo go wyrzucą z ula przed nastaniem jesieni - ale bez trutnia tak jak i bez matki niema rodziny.

Pracowita robotnica po wygryzieniu przechodzi kilka cykli zadaniowych z czego zbieraniem miodu zajmuje się dopiero gdy osiągnie 18 – 21 dzień życia , żyje w zależności od uwarunkowań 30 – 45 dni, z wyjątkiem pszczoły „późno-sierpniowej”, która przeżywa do wiosny.

Pszczoły prowadzą społeczny tryb życia przez cały rok tworząc tzw rodziny pszczele, które co roku przechodzą swoisty cykl rozwojowy podzielony na dwa główne okresy :

- pierwszy okres – okres intensywnej pracy rozpoczyna się od pierwszego wiosennego oblotu (luty-marzec 12-15 0C) a kończy się - ostatnim oblotem pszczół przed zimą,
Okres ten dodatkowo dzieli się na: odnawianie składu rodziny (kwiecień), wzrastanie rodziny (maj-czerwiec), naturalnych rójek (pierwszy rój wychodzi ze starą matką – pierwak), głównego pożytku (czerwiec-lipiec), odnawiania się rodziny do zimy – (sierpień, wrzesień),

- drugi okres – okres naturalnego odpoczynku pszczół ( po pierwszych dłuższych przymrozkach).

Okres ten dodatkowo dzieli się na dwa okresy:

1. zimowla właściwa – trwa od ostatniego jesiennego oblotu do pierwszego wiosennego oblotu,
2. okres przejściowy - od pierwszego oblotu wiosennego do całkowitego wyjścia pszczół z kłębu (intensywne pobieranie wody, noszenie pyłku).

Ciekawym zjawiskiem jest zimowla pszczoły miodnej – w przeciwieństwie do innych pszczołowatych i owadów zimę przeżywa znaczna część ok. 75% rodziny zazimowanej a nie tylko matka. W utworzonym zimowym kłębie utrzymywane są stałe niezależnie od zewnętrznych warunków temperatury graniczne od + 10 do + 38 0C otoczka zewnętrzna bardzo zwarta tworzą ją stare pszczoły 120C, warstwa pośrednia luźna powyżej 240C w centrum znajduje się matka – gdzie temperatura nie może spaść poniżej 240C.

Pszczoła miodna właściwa od innych owadów wyróżnia się tym, że jest zwierzęciem hodowlanym, - jako drobny inwentarz ma umocowanie w ustawie o hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarczych.